در عصر صفوی و بخصوص در دوران سلطنت شاه عباس اول مجموعه ای از اقدامات و اصلاحات نهادی سبب تحول عظیمی در امر تجارت گردید و شکوفایی تجاری و اقتصادی کوتاه مدتی را موجب گردید. در واقع انسان ایرانی پس از سالیان متمادی دوره ای از رونق و شکوفایی اقتصادی را هر چند کوتاه تجربه نمود. اما این شکوفایی دولت مستعجل بود و اصلاحات اقتصادی این دوره به انباشت بلند مدت سرمایه و رشد پایدار اقتصادی منجر نشد. در این خصوص دیدگاههای مختلفی در جهت تبیین آن ارائه شده است که اغلب با توجه به استیلا و وابستگی به تئوری های کلان، بر عوامل ساختاری چون استبداد و استبدادزدگی جامعه ایرانی به عنوان مانعی در جهت رشد پایدار اقتصادی در این دوره تأکید نموده اند. لذا توجه چندانی به به کنشگر و فاعل انسانی و فرهنگ و نگرش های حاکم بر اذهان او نشده است. لذا در این پژوهش سعی شده است با روش تاریخی و تکنیک تحلیل محتوای عرفی منابع دوره صفویه، به بررسی فرهنگ و اخلاق کار ایرانیان در عصر صفوی به عنوان تبیینی بر عدم استمرار رشد پایدار اقتصادی در این دوره پرداخته شود. در کل تحلیل داده های مربوط به این عصر نشان می دهد که محتوای فرهنگ و اخلاق کار ایرانیان در این دوره به گونه ای بوده است که نه تنها اصلاحات نهادی و رونق اقتصادی کوتاه مدت عصر صفوی را پشتیبانی نمی کرده، بلکه به عنوان مانع و رادعی در مقابل این رونق اقتصادی عمل کرده است.

تأثیر فرهنگ و سنت در معماری منظر در دوره صفویه به عنوان یکی از موضوعات مهم در تاریخ هنر و معماری ایران مطرح می شود. در این دوره با پرداختن به فرهنگ و سنت های مختلف ایران، معماری منظر به یکی از برجسته ترین و مهم ترین شاخه های هنری ایران تبدیل شد. در این تحقیق، تأثیرات فرهنگی و سنتی در معماری منظر در دوره صفویه بررسی شده است. از جمله عواملی که بر معماری منظر در این دوره تأثیر گذار بوده است، می توان به آثار هنری، معماری سنتی ایران، و سنت های مردمی اشاره کرد. با توجه به جایگاه ویژه ایران در تمدن های جهانی و نقش بارزی که فرهنگ و سنت در آن دوره ایفا می کرد، معماری منظر نیز به یکی از بارزترین و مهم ترین زمینه های هنری و معماری تبدیل شد. در نهایت، این تحقیق نشان می دهد که فرهنگ و سنت ایرانی تا روز امروز نقش بسزایی در تعریف و شکل دهی به معماری منظر ایران دارد و در دوره صفویه نیز این تأثیرات بسیار گسترده و چشمگیر بوده است. در دوره صفویه، معماری منظر به عنوان یکی از عناصر مهم در تحولات فرهنگی و هنری این دوره مطالعه شده است. تاثیر فرهنگ و سنت در این دوره بر معماری منظر به عنوان یکی از موارد مورد بررسی قرار گرفته است. از این رو، تحلیل دقیق و عمیقی از نقش و اهمیت فرهنگ و سنت در ایجاد و شکل دهی به معماری منظر دوره صفویه از اهمیت دارد. به عنوان مثال، ارث فرهنگی و تاریخی ایران و تاثیرات آن بر طراحی باغ ها، بنای ها و فضاهای سبز این دوره مورد بررسی قرار می گیرد. از این رو، ارتباط بین فرهنگ و سنت با ظاهر و ساختار معماری منظر این دوره موضوع حیاتی و حیاتی برای پژوهش های آینده است.

اخیرا در عرصه های گوناگون علمی، تلاش هایی صورت گرفته تا علوم را از انزوای شناخت شناسیک خود خارج کنند. چرا که علوم مختلف بیشتر سرگرم مناسبات درونی خود هستند تا دریافت واقعیت ها. شهرسازی نیز با توجه به تحولات فکری، فلسفی و علمی اخیر، دستخوش تحولات بنیادین شده است. در شهرسازی امروزی بسیاری از مردم گرایش به خدمات شهری مدرن و سنتی دارند. بسیاری این پدیده را نشانه ای از ظهور مجدد حکمت شهودی کهن می دانند، در حالی که بسیاری آن را جریانی کاذب و ناشی از برخی انحرافات فرهنگی، ارزیابی می کنند. بیرون از این دو تحلیل دیدگاه هایی وجود دارد که این پدیده را نه مسیری قهقرایی و نه بی اهمیت و انفعالی تلقی می کند. در این مقاله سعی شده تاثیر فرهنگ ایرانی در زمان وبستر مکان در تجسد کالبدی اش یعنی اصفهان دوران صفویه (1778-1535) مورد بررسی قرار داده، و نقش عوامل فرهنگی در شکل گیری کالبد شهر مورد بررسی قرار گیرد.

از جمله مولفه های تاریخ اجتماعی تشیع که در زمره باورها و اعتقادات و مراسم شیعیان جای دارد، انتظار ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است که به صورت رسمی خاص در شیعه درآمده، در قالب مراسم هایی ویژه بروز و ظهور یافته و در اوضاع و احوال اجتماعی و سیاسی آنها تاثیری درخور توجه بر جای گذاشته است. فرهنگ انتظار در جامعه آذربایجان پیش از صفویه نیز نمود یافته و مبین این امر است که به سبب راه یافتن اعتقادات مبتنی بر ظهور مهدی از قرون نخستین اسلامی تا تاسیس دولت صفوی در اذهان جامعه آذربایجان، رسوم مبتنی بر این اعتقاد و همچنین حرکت های سیاسی- اجتماعی متاثر از آن در این ناحیه، همواره از سوی عامه مردم با استقبال روبه رو می شده است. این پژوهش درصدد است نمودهای فرهنگ انتظار در جامعه آذربایجان در دوران پیش از صفویه را با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و با کاربرد مطالعات کتابخانه ای بررسی کند.

در بررسی تعدادی از دیوار نگاره هایی که در بناهای تاریخی شهر اصفهان از دوره صفویه به بعد در تکمیل فضاهای معماری و تزیینات وابسته به آن طراحی و اجرا شده است، در می یابیم که عوامل مختلفی در نحوه شکل گیری این آثار دخالت داشته است که از جمله مهمترین آنها می توان به شیوه خاص نقاشی اروپایی اشاره نمود.دیوار نگاره ها یا نقاشیهای دیواری به شیوه اروپایی به دلیل استقبال و حمایت حاکمان، زمامداران و اشراف مورد توجه قرار گرفته و در این دوره ها، اکثر دیواره های کاخها، کلیساها، خانه های اشرافی و ... با تصاویری از مجالس بزم و شکار، منظره و دور نماها و چهره سازیها پوشیده شده است. تعداد زیادی از این آثار توسط نقاشان اروپایی یا به تقلید از آنها اجرا گردیده است.در تجزیه و تحلیل اوضاع سیاسی، اقتصادی و فرهنگی آن زمان به عواملی تاثیرگذار در ترویج شیوه نقاشی بیگانه و بخصوص نقاشی اروپایی بر می خوریم که به طور عمده می توان: الف- به حضور نقاشان هندی و اروپایی در دربار صفویه؛ ب- عزیمت نقاشان ایرانی به اروپا جهت تحصیل فنون نقاشی اروپایی؛ ج- کوچ ارامنه ارمنستان و جلفا به سوی شهر های ایران، بخصوص شهر اصفهان به عنوان پایتخت و ساخت کلیساهای متعدد با تزیینات نقاشی اروپایی اشاره نمود.

راه ها در گذر زمان از عوامل و زمینه های اساسی در توسعۀ کشورها بوده اند و از آن ها به عنوان شاهرگ حیاتی اقتصادی ملت ها یاد شده است. تأکید مورخان و پژوهشگران به طور عمده بر نقش های اقتصادی، سیاسی و نظامی راه ها بوده و بیشتر پژوهش های صورت گرفته درمورد راه ها، دربارۀ این موضوعات است. خلیج فارس نیز از این قاعده مستثنا نیست. این در حالی است که خلیج فارس به عنوان یک شاهراه تجاری، نقش اساسی و پررنگی در زمینۀ فرهنگ نیز ایفا کرده است. این پژوهش در پی پاسخگویی به این سؤال اساسی است که خلیج فارس چه نقشی در بازنشر فرهنگ و سنت های ایرانی تا پایان دورۀ صفویه در مشرق زمین داشته است. به نظر می رسد جاذبۀ فرهنگ ایرانی و گسترش تجارت مبتنی بر تسامح و تساهل بازرگانان ایرانی و مسافرت های مبلغان مذهبی و معنوی و دیگر گروه های ایرانی که از طریق خلیج فارس شکل گرفتند، زمینه ساز استقرار جوامع ایرانی در فراسوی مرزهای ایرانی و گسترش فرهنگ ایرانی شد. این مسئله در قالب موضوعاتی مانند زبان فارسی، آداب و رسوم و همچنین هنر و معماری ایرانی متبلور شده است. در این پژوهش با تکیه بر منابع کتابخانه ای و با روش تحلیلی توصیفی به بررسی موضوع پرداخته می شود.

معماری و طرّاحی لباس از جمله هنر های کاربردی هستند که می توان بیشترین تشابه را در مبانی نظری، عملکرد و زیباشناسی آنها شاهد بود. داشتن سرپناه و پوشش بخشی از نیاز های اوّلیّه و اساسی انسان است و از این روست که این هنر های کاربردی قدمتی بسیار دیرینه دارند. در آغاز پوشاک و معماری همچون پوست دوّم و سوّم برای بدن انسان، تنها جنبه ی حفاظتی و امنیّتی داشتند و او را در مقابل عوامل جوّی و طبیعی مصون نگه می داشتند. امّا با گذشت زمان و رشد قابلیت های انسان و توسعه ی تعاملات و ارتباطات اجتماعیش و شکل گیری منش های اعتقادی و دینی در جوامع گوناگون، بناها و تن پوش ها با بسط و گسترش حیطه ی کارکردیشان، علاوه بر جنبه ی حفاظتی، دارای نقشی نمادین و فرهنگی شدند، به طوری که توانستند با ویژگی های شکلی و محتوایی خود، نگرش ها و رویکردهای هستی شناسی و اعتقادی افراد و جوامع را به نمایش گذارند. در این مقاله با استفاده از شیوه ی توصیفی-تحلیلی سعی شده است جایگاه فرهنگ به عنوان عامل تعیین کننده در شکل گیری معماری و پوشاک تبیین شود و در ادامه به عنوان شاهد، تأثیرات عوامل فرهنگی بر بناها و تن پوش های دوره ی صفویّه به صورت تطبیقی مورد بررسی قرار گرفته است.

بیان مسئله: کرمان از دیرباز جایگاه تاریخی مهمی در ایران داشته و در دوره هایی این جایگاه با اهمیت تر شده است. از دوران صفوی و بعد از تبدیل بندرعباس به یک بندر مهم تجاری، کرمان به مرور تبدیل به یک نقطة مهم تجاری در پهنة کشور می شود و در یکی از شاخه های جادة ابریشم قرار می گیرد. در این زمان مبادلات زیادی با هندوستان و چین در کرمان انجام شده و در نتیجه این شهر از یک شهر درجه دو به یک شهر درجه یک تبدیل می شود. بررسی تأثیر این مراودات و نزدیکی جغرافیایی روی معماری و تزیینات کرمان از دوران صفوی به بعد بسیار کم بوده است. هدف: هدف تحقیق حاضر واکاوی تزیینات ساختمان های کرمان از دوران صفوی به بعد و بررسی تأثیرات این موارد از سایر کشورها به خصوص هندوستان و چین است. با درنظرگرفتن برخی از بناهای این دوران در کرمان تحقیق حاضر به دنبال تحلیل و دسته بندی تزیینات ساختمان های کرمان از لحاظ اصالت و نوع تزیین است. روش تحقیق: روش تحقیق حاضر از نوع کاربردی و روش جمع آوری داده ها بر مبنای اطلاعات کتابخانه ای است. برای آنالیز داده ها از شیوة قیاسی استفاده شده است. در این تحقیق به منظور تحلیل و دسته بندی تزیینات معماری بناها از لحاظ اصالت، از میان بناهای برجای مانده تعدادی بنا انتخاب و به تحلیل ویژگی های طراحی آنها پرداخته شده است. انتخاب نمونه ها بر مبنای دورة ساخت آنها و داشتن تزیینات معماری اعم از کاشی کاری، آجرکاری، نوع رنگ و احجام استفاده شده در آنها بوده است. فرضیة تحقیق حاضر آن است که تزیینات معماری کرمان از دوران صفویه به بعد ترکیب تزیینات اصیل ایرانی، هندی و چینی را به نمایش می گذارد. نتیجه گیری: نتایج کاوش ها فرضیة تحقیق را تأیید می کند. در بناهایی که مورد بررسی قرار گرفتند به وضوح ردپای معماری هندوستان و چین در کنار عناصر معماری سنتی ایرانی و گاهاً تأثیر معماری غرب دیده می شود. نتیجة تحقیق حاضر به ویژه از این جنبه حائز اهمیت است که باب جدیدی را در تحقیقات معماری ایران در دورة صفوی به بعد باز کرده و در دیدگاه های رایج گذشته سنت شکنی می کند.

عده ای بر این باورند که در سال های پس از انقلاب اسلامی، حفظ شأن و عزت طلبی در سیاست خارجی بر منافع ملی رجحان داشته است و از این رهگذر منافع ملی بعضا مغفول واقع شده اند. اما باید بیان کرد این میزان از توجه به شأن و عزت جویی می تواند بر گرفته از « فرهنگ استراتژیک منزلت طلب» ایرانیان باشد. این امر نه الزاما بعد از انقلاب اسلامی بلکه، قرن هاست در تعامل ایران با جهان خارج اعمال شده که می توان دوران صفویه را به عنوان یکی از نخستین تجلیات تجربة فرهنگ استراتژیک منزلت طلبی در سیاست خارجی معاصر ایران نام برد. این مقاله با کاربست مفهوم تحلیلی «عزت جویی» و با رویکردی تاریخی و روشی توصیفی تحلیلی، در پی اثبات این فرضیه است که مفاهیم دیگری به جز کسب قدرت و امنیّت همچون « عزت جویی» قابلیّت تبیین سیاست خارجی ایران را در دوران صفویه دارد و بالتبع آن، پرسش اصلی مقاله پیش رو این گونه است که آیا مفاهیم دیگری به جز کسب «قدرت» و «امنیّت» همچون«عزت جویی» با سه مؤلّفه ی «محدودیّت خودخواسته در منازعات»، «اولویّت هویّت» و «منزلت جویی» قابلیّت تبیین سیاست خارجی ایران را در دوران صفویه دارد؟